Akademik Veri Yönetim Sistemi
ARTFACTOR 5. Uluslararası Sanat ve Tasarım Sempozyumu 2026, Muğla, Türkiye, 17 - 18 Nisan 2026, ss.295-307, (Tam Metin Bildiri)
Bu çalışma, 16. yüzyıl Osmanlı tarih yazımının önemli metinlerinden biri olan Tarih-i Selânikî üzerinden afet anlatıları ile mimarî tasvirler arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Araştırmanın amacı, Selânikî’nin kroniğinde deprem, yangın ve sel gibi afetlerin nasıl temsil edildiğini ve bu temsilin imar faaliyetleriyle nasıl ilişkilendirildiğini ortaya koymaktır. Selânikî kroniğinde afetler yalnızca fiziksel yıkım olayları olarak aktarılmaz; aynı zamanda şehir düzenini, saray mekânını ve toplumsal hayatı etkileyen kırılma anları olarak betimlenir. Özellikle saray yapıları ve kentsel mekânlara ilişkin anlatılarda afetin etkileri ayrıntılı biçimde tasvir edilir. Örneğin Matbah-ı Âmire’de meydana gelen bir yangının anlatımında ateşin saray içindeki farklı mekânlara yayılması, kroniğin mimarî mekânları olay örgüsünün bir parçası hâline getirdiğini göstermektedir. Böylece afet anlatısı, mekânın işlevsel yapısını ve saray organizasyonunu görünür kılan bir anlatı alanına dönüşmektedir. Selânikî’nin anlatısında afetler çoğu zaman ilahî takdir, kozmik düzen ve siyasal otorite ile ilişkilendirilir. Bu bağlamda afet sonrası gerçekleştirilen inşa, onarım ve ihya faaliyetleri yalnızca fiziksel yeniden yapılanma olarak değil, düzenin yeniden kurulması ve iktidarın görünürlüğünün pekiştirilmesi olarak aktarılır. Böylece afet anlatıları ile mimarî üretim arasında süreklilik kuran bir tarihsel anlatı yapısı ortaya çıkar. Bu çalışma, Selânikî Kroniği’nde mimari tasvirlerin afet bağlamında nasıl anlam kazandığını göstererek, 16. yüzyıl Osmanlı tarih yazımında mimarînin yalnızca arka plan unsuru değil, anlatıyı kuran temel bileşenlerden biri olduğunu ileri sürmektedir. Bu çerçevede afetler ve imar faaliyetleri, şehir, iktidar ve toplumsal düzen arasındaki ilişkinin görünür kılındığı tarihsel anlatı alanları olarak değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı kroniklerinde afet ve mimari, Selânikî tarihi, Osmanlı’da mimari kavrayış, 16. yüzyılda Osmanlı.
This study examines the relationship between disaster narratives and architectural descriptions in the Tarih-i Selânikî, one of the key texts of 16th-century Ottoman historiography. The aim of the research is to reveal how disasters such as earthquakes, fires, and floods are represented in the Selânikî chronicle and how this representation is linked to urban development activities. In Selânikî’s chronicle, disasters are not merely conveyed as events of physical destruction; they are also depicted as moments of rupture that affect urban order, palace spaces, and social life. The effects of disasters are described in detail, particularly in narratives concerning palace structures and urban spaces. For example, in the account of a fire that occurred at the Matbah-ı Âmire, the spread of the fire to different spaces within the palace demonstrates that the chronicle has made architectural spaces an integral part of the narrative structure. Thus, the disaster narrative transforms into a narrative space that reveals the functional structure of the space and the palace’s organizational framework. In Selânikî’s narrative, disasters are often associated with divine will, cosmic order, and political authority. In this context, the construction, repair, and restoration activities carried out after a disaster are portrayed not merely as physical reconstruction but as the reestablishment of order and the reinforcement of the visibility of power. Thus, a historical narrative structure emerges that establishes continuity between disaster narratives and architectural production. This study demonstrates how architectural depictions in the Selânikî Chronicle gain meaning within the context of disasters, arguing that in 16th-century Ottoman historiography, architecture is not merely a background element but one of the fundamental components that construct the narrative. Within this framework, disasters and urban development activities are evaluated as historical narrative spaces where the relationship between the city, power, and social order is made visible.
Keywords: Disaster and Architecture in Ottoman Chronicles, The Selânikî History, Ottoman Architectural Understanding, 16th-century Ottoman Empire.