Akademik Veri Yönetim Sistemi
FCR Yayın Ltd., Ankara, 2025
Bu araştırmada, 334-453/945-1062 yılları arasında
İran ve Irak’ta hüküm süren Deylem asıllı, Şiî eğilimli ve Mu‘tezilî etkiler
taşıyan bir hanedan olan Büveyhîler dönemindeki iktidar-ulemâ ilişkisi ele
alınmıştır.
Bölgedeki iktidar boşluğundan istifade ederek yeni
bir güç olarak ortaya çıkan Büveyhîler’in, hilâfet merkezi Bağdat’ı ele
geçirdikten sonra Şiî bir hilâfet kurup kurmayacakları merak konusu olmuştur.
Ancak Büveyhîler, böyle bir teşebbüsten vazgeçerek Abbâsî hilâfet sistemi
içerisinde var olmayı tercih etmişlerdir. Böylece tarihte ilk defa, Şiî
Büveyhîler ile Sünnî Abbâsî Hilâfeti aynı anda iktidarda yer almış; bu ortamda
yetişen âlimlerin faaliyetleri ve iktidar sahiplerinin ilme gösterdikleri ilgi
dikkat çekmiştir.
Çalışmada, Büveyhîler’in mezhep politikaları, dinî ve sosyal hayata
yansımaları ve ulemânın bu icraatlara karşı tavrı incelenmiştir. Bir yandan
Şiî-Sünnî çatışmalarını tetikleyen uygulamaları, diğer yandan İslâm bilim,
kültür ve medeniyetine yaptıkları katkılar ortaya konulmuştur. Ayrıca, ulemânın
siyasî, idarî ve adlî görevlerdeki rolleri, iktidarın bu alanlardaki
müdahaleleri ve bunun yansımaları değerlendirilmiştir. Son olarak, Büveyhî
yöneticileri ile Abbâsî halifelerinin muhalif ulemâya yönelik tutumları
karşılaştırmalı biçimde ele alınmıştır.
Anahtar
Kelimeler: İktidar, Ulemâ, Büveyhîler, Büveyhî
Hükümdarlar, Abbâsîler, İktidar-Ulemâ İlişkisi.